//
Artikel
Artikelen

Het toernooi met twee keer een Nederlands elftal. Het WK 1938

Volgende zomer vindt het WK weer plaats. De culminatie van vier jaar sport, een paar weken waar in ieder geval ondergetekende behoorlijk naar toe leeft, een evenement dat voetbal, mocht het er van verstoken zijn, de helft zo interessant zou maken. Deze keer wordt om de wereldtitel gespeeld in een land dat als een van de meest voetbalminnende bekend staat, hoewel daaraan vermoedelijk veel mythevorming ten grondslag ligt. Maar dat is juist wat het wereldkampioenschap onderscheidt en tevens zo interessant maakt: het is veelal omgeven van een zweem van mythe. Legendarische wedstrijden, dito comebacks en spookdoelpunten, fabelachtige teams en namen die uitgesproken worden alsof ze een welhaast buitenmenselijke persoon betreffen. De zo nu en dan de kop opstekende beschuldiging van doorgestoken kaart, een gevoel van nationaal berokkend onrecht. Een ander gegeven dat het WK vaak cachet heeft gegeven is de politieke dimensie: men denke aan Argentinië 1978. Juist vanuit die laatste invalshoek – de politieke – zijn sommige eindtoernooien om de wereldtitel een tweede en derde blik waard. Zo gaat dit stuk over een toernooi waarin het Koninkrijk der Nederlanden door twee elftallen vertegenwoordigd werd en de latere winnaars de fascistengroet brachten aan de president van het land dat twee jaar later ondergelopen werd door de totalitaire horde.

Twee elftallen, een Nederland

In de trein vanuit Nederland naar Le Havre was het gezellig, zoals het dat vier jaar eerder in de coupé naar Rome ook al was geweest. Onder begeleiding van de klanken van de accordeon van dhr. Mol ondergingen de heerschappen die het vaderland op internationaal toneel zouden vertegenwoordigen een geriefelijke reis. Winnen zouden ze niet, dat stond bij voorbaat vast: daar was het land te klein en de vaderlandse competitie te recreatief voor. Tegen vechtmachines als Hongarije, of de professionele voetballers van Italië, zou het Nederlandse elftal niet opgewassen zijn. Maar niettemin vertrokken de mannen in de zomer van 1938 onder luid gejuich naar Frankrijk om het beste beentje voor te zetten.

Aan de einders van het koninkrijk Nederland was een hele poos daarvoor een ander team met nog minder verwachtingen, maar minstens zoveel trots, aan de reis naar Frankrijk begonnen. Zij het niet met de trein, noch met het uitzicht op comfort en een korte reistijd dat het andere Nederlandse elftal genoot. Want, ook deze voetballers waren afgevaardigden van het koninkrijk, zij het dat dit Nederlandse elftal onder de naam Nederlands-Indië deelnam aan het mondiale eindtoernooi. Een unicum: een soevereine staat die met twee elftallen deelnam aan het WK. Die zomer klonk zodoende twee maal het Wilhelmus.

Aanvoerder Puck van Heel en de aanvoerder van Nederlands-Indië betreden het speelveld. Foto: Nationaal Archief

Aanvoerder Puck van Heel en de aanvoerder van Nederlands-Indië betreden het speelveld. Foto: Nationaal Archief

Het team dat door de Nederlandse kolonie werd afgevaardigd begon in de loop van 1938 aan een lange boottocht naar Nederland en was uitsluitend opgebouwd uit spelers van de Nederlandsch-Indische Voetbal Unie (NIVU). De bond bestond voornamelijk uit Nederlanders die in Indië woonden, alsmede leden van de lokale elite. De NIVU was de tegenhanger van de inheemse voetbalbond Persatoen Sepakraga Seloeroeh Indonesia (PSSI). Nu stonden de Indonesische eilanden niet bekend om het voetbaltalent en het feit dat de kolonie mocht meedoen aan het WK 1938 had dan ook vooral te maken met de tegenstanders in de kwalificatie. Of, beter gezegd, met de afwezigheid daarvan. Waar Japan, de beoogde tegenstander in de eerste kwalificatiewedstrijd, zich terugtrok, besloten ook de Verenigde Staten de tweede plaatsingsronde op voorhand op te geven, zodat het Feijenoord Stadion te Rotterdam op 29 mei 1938 leeg zou blijven. Nederlands-Indië was daarmee de enige Aziatische afgevaardigde op het toernooi en één van de drie niet-Europese mededingers om de prestigieuze titel.

Bij gebrek aan kwalificatiewedstrijden oefende het team uit Indië tegen enkele clubteams uit Nederland. Getraind werd op het terrein van HBS in de Hofstad, een club waartegen ook een oefenwedstrijd afgewerkt werd, die in 2-2 eindigde. Voorts werd geoefend tegen Haarlem, een wedstrijd die winnend werd afgesloten door het elftal van Nederlands-Indië, zodat mannen als Jack Samuels, Anwar Sutan en Hans Tahitu met goede moed de gang naar Frankrijk maakten. Daar zou in de eerste ronde een beslissend duel met het elftal van Hongarije wachten – het WK kende toen enkel knockout-wedstrijden.

Een roerige tijd

Spelers van het Nederlands elftal voorafgaand aan de wedstrijd tegen Tsjecho-Slowakije. Foto: Nationaal Archief

Spelers van het Nederlands elftal voorafgaand aan de wedstrijd tegen Tsjecho-Slowakije. Foto: Nationaal Archief

Het WK in 1938 kan gekenmerkt worden als het toernooi van de teruggetrokken elftallen. Waar eerder in dit artikel al duidelijk werd dat Japan en de VS de kans op kwalificatie op voorhand hadden opgegeven, konden ook Spanje en Oostenrijk niet van de partij zijn. De eerstgenoemde vanwege de voortslepende burgeroorlog. Het Oostenrijkse elftal – vanwege zijn kracht ook wel het Wunderteam genoemd – had geen land meer met die naam om voor uit te komen. Oostenrijk als soevereine staat bestond in de zomer van 1938 namelijk niet meer sinds de Anschluss bij Duitsland eerder dat jaar. De vrijgekomen plek werd door de Engelse bond resoluut afgewezen: er zou geen Brits team meedoen aan het toernooi. Omdat Letland als de nummer twee van de kwalificatie – achter Oostenrijk dus – een te weinig aansprekende naam had, ging het toernooi met een oneven aantal van start. Zweden overleefde de eerste ronde dientengevolge automatisch, daar het geen tegenstander had. Oostenrijk was echter niet geheel afwezig op de eindronde. Het nazi-Duitsland zag kans op een mondiaal toernooi indruk te maken en nam met vijf dragende spelers van het Oostenrijkse Wunderteam deel aan het WK met een ‘Groot-Duits’ elftal.

Ondanks de donkere wolken die zich boven Europa, en de rest van de wereld, samenpakten, was het Nederlandse publiek optimistisch gestemd toen het zijn helden op het station uitzwaaide. De trein kwam aan in het Franse Le Havre, alwaar het Nederlands elftal tegen Tsjecho-Slowakije zou aantreden. De equipe met absolute sterspeler Kick Smit in de gelederen kon het optimisme van het Nederlandse publiek niet rechtvaardigen, daar het in een spannende wedstrijd na verlenging met 3-0 tegen de Tsjecho-Slowaken onderuit ging. De eerste keer dat het Wilhelmus klonk in Frankrijk, zou ook de laatste zijn geweest, ware het niet dat er nog een tweede elftal uit het Koninkrijk actief was.

Een elftal dat het overigens niet beter verging. De Hongaren bleken in de stad waar Franse koningen gekroond werden, Reims, simpelweg te sterk voor de Indiërs. Vrij letterlijk, als we een contemporain verslaggever mogen geloven. “De ploeg heeft verloren, doch niet door gebrek aan voetbalcapaciteiten, noch door gebrek aan geestdrift of door slechte techniek doch uitsluitend door het feit dat de Indische spelers voor dit Internationaal voetbal en speciaal voor de stevige Hongaren, te klein en te licht zijn. Het gemiddeld gewicht van de Indische spelers ligt tusschen de 55 en 60 kg., dat van de Hongaren is ongeveer 80 kg. Spelers als Toldi en dr. Sarosi zijn meer dan een hoofd grooter dan de Indische spelers”, zo liet sportjournalist C.J. Groothoff optekenen. Ondanks “enkele werkelijk voortreffelijke spelers” aan Indische zijde, ging ook het tweede Nederlandse elftal kansloos ten onder: 6-0 winst voor de Hongaren. Groothoff prijsde niettemin het frivole spel van de kleine, doch begaafde Indiërs, dat goed afstak tegen “het Europeesche voetbal [dat, red.] wat al te veel „systeem” geworden [is, red.].” En hij vervolgde: “De manier, waarop sommige Indiërs tusschen de beenen der Hongaren door trapten, was geheel nieuw.” Panna’s ten spijt, het  toernooi was na een enkele wedstrijd voorbij voor de Indiërs.

De Europese voetbalreis van het Nederlands-Indisch elftal eindigde echter niet in Reims. In het kader van de Olympische Dag werd op 26 juni een wedstrijd afgewerkt tussen de beide vertegenwoordigende elftalen van het Koninkrijk der Nederlanden. Het Europese elftal zegevierde met een eclatante 9-2. Het Aziatische elftal kreeg enkele dagen later ook nog met 2-0 op de broek van de Haagse selectie, alvorens het terug zou gaan naar de Indische eilanden. Ondanks de nederlagen blijft het evenwel het enige Indische/Indonesische elftal dat ooit op een wereldkampioenschap heeft gespeeld. Een toernooi dat in 1938 overigens werd gewonnen door Italië, een elftal dat in de finale het sterke Hongarije met 4-2 versloeg en het laatste mondiale voetbaltoernooi voor de komende twaalf jaar besloot met het brengen van de fascistische groet, alvorens de wereld ondergedompeld werd in een allesvernietigende oorlog.

Links: Een verdediger van Nederlands-Indië komt te laat om een Nederlandse treffer te verhinderen. Rechts: Het Nederlands elftal voor aanvang van de wedstrijd tegen Tsjecho-Slowakije. Bron: Nationaal Archief

Links: Een verdediger van Nederlands-Indië komt te laat om een Nederlandse treffer te verhinderen. Rechts: Het Nederlands elftal voor aanvang van de wedstrijd tegen Tsjecho-Slowakije. Bron: Nationaal Archief

Bron

http://www.geschiedenis24.nl/nieuws/2010/mei/Het-WK-voetbal-1938.html

Over Thomas Vries

"Mijn voorliefde voor voetbal en voetbalverhalen komt voort uit een in mijn jeugd ingeslopen gevoel van miskenning. De kleine Thomas – rechtsbuiten van D-1 van VV Beegden – schreeuwt in mijn volwassen zelf over het algemeen hard om aandacht die hij als – laten we eerlijk zijn – matig begenadigd manusje-van-alles nooit kreeg van jeugdtrainer Grad. Daar komt ook mijn onvoorwaardelijke steun aan de underdog vandaan: zie het als een verlate zelfrechtvaardiging. Aldus voel ik me genoodzaakt op een andere manier aan te tonen dat ik heus wel ergens goed in ben wat betreft voetbal: niet zozeer tegen een bal trappen, maar meer het schrijven van het voetbalverhaal. Als door het postmodernisme beïnvloede cultuurhistoricus en stadsgeograaf is het mijn doel om aan De Skybox bij uitstek narratieve bijdragen te leveren. Het gaat mij vooral om het uitwerken van een gekozen thema, een invalshoek, een mooie anekdote of metafoor: onderwerpen als sociale vereniging, de tragiek van het zwarte gat na de voetbalcarrière en het persoonlijke verhaal van een net-niet wereldberoemde voetballer, dát zijn de verhalen die ik graag als ware het een voorleesavondje aan het publiek van deze website wil vertellen. De mogelijkheid tot het uitwerken van een heel kleine metafoor, een vergeten tragiek, tot een kort romanachtig verhaal is waarom ik met veel enthousiasme samen met mijn compagnons dit initiatief heb opgericht."

Reacties

Nog geen reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: