//
Artikel
De Stadionreeks

De toekomst van het verleden? De herontwikkeling van Stadion De Wageningse Berg nader beschouwd

“Het zijn vier pijlers van een trots voetbalverleden; de stadionlampen van de Wageningse Berg. Als trotse zuilen van één van de belangrijkste episodes uit de Wageningse geschiedenis dragen zij de schoonheid van het verleden en de treurnis van het heden met zich mee” schreef De Skybox ruim  een jaar geleden. We zijn inmiddels een jaar verder en Stadion De Wageningse Berg oogt treuriger dan ooit. Terwijl de hoofdtribune van het stadion wankelt op haar grondvesten, overwoekert Moeder Natuur ondertussen de overige delen van het stadion. De stalen overkapping van de hoofdtribune torst de erfenis van roest en draagt bij aan het desolate karakter van het eens zo sfeervolle stadion, alwaar het spook des faillissements nog steeds rondwaart. Jarenlang wist de gemeente te soebatten over een mogelijke nieuwe bestemming van het stadion, hevig discussiërend met natuurbeschermingsorganisaties en mogelijke financiers. Voor het eerst sinds jaren lijkt er echter schot in de zaak te komen: het voormalige voetbaltoneel zal omgedoopt moeten worden in het welluidend klinkende ‘Future Center Wageningen’. Gloort er daadwerkelijk hoop aan de horizon en is dit de richting die met de De Wageningse Berg op gegaan moet worden? De Skybox rapporteert.

Stille getuige van een rijk verleden

Stadion de Wageningse Berg in huidige staat. Afkomstig van: Erich Snijder, www.nikon-club-nederland.nl

Stadion de Wageningse Berg in huidige staat. Afkomstig van: Erich Snijder, http://www.nikon-club-nederland.nl

Om de cultuurhistorische waarde van Stadion de Wageningse Berg te ontleden, dient er terug gegaan te worden naar de late negentiende eeuw. We schrijven 1899 wanneer de eerste stenen voor het stadion worden gelegd. Hoteleigenaar E.H. van Duijkeren, eigenaar van ‘Hotel de Wageningsche Berg’, laat het sportterrein in eerste instantie verrijzen als toneel voor de paardensport: de welgestelde hotelgasten wordt de mogelijkheid aangeboden om aanwezig te zijn bij de concours-hippique. Vanaf 1911 huurt W.V.V. Wageningen, opgericht in datzelfde jaar, het sportterrein van de hoteleigenaren. Op 13 februari 1940 besluit de gemeente het voetbalterrein en een stuk bosgrond met boswachterwoning te kopen van hoteleigenaar Gijsbertus Priem. De aankoop heeft tot doel, mede door uitbreiding van het sportterrein, een sportgelegenheid te scheppen voor alle geledingen van de Wageningse bevolking. We hebben het over een tijd waarin jonge supporters met enige lenigheid toegangsprijzen konden ontzien, waarin de geur van sigaren en vers gemaaid gras de atmosfeer vulden en waarin doelpunten door middel van aan touw op te hangen kegels geteld werden. Vanaf die tijd huurt W.V.V. Wageningen het terrein van de gemeente Wageningen. Wanneer de KNVB in 1954 besluit om betaald voetbal in Nederland in te voeren, kan er ingespeeld worden op de trend van een stijgend aantal supporters: betaald voetbal op ‘De Berg’ is een feit.

Reeds een jaar eerder werden de eerste bouwstenen gelegd voor een overdekte zittribune, waar plek was voor 800 fanatieke toeschouwers. Met de bouw van deze constructie –  de hoofdtribune die er heden ten dage zo treurig bijstaat – wordt het fundament voor de Wageningse voetbalhistorie gelegd, net na de grootste bloeiperiode uit de clubgeschiedenis. Terwijl de schrijvende pers zich vanaf de jaren vijftig tegoed kan doen aan een eigen persruimte, dwingt de opkomst van de kleurentelevisie in de jaren zeventig tot de bouw van een heus fysiek televisieplatform bovenin de hoofdtribune: een concept dat niet in het uit de jaren vijftig stammende tribune-ontwerp was opgenomen. Televisiereporters zijn nu gedwongen zich via een ladder naar het aan de overkapping gemaakte platform te begeven. Hilariteit alom: verslaggevers die tijdens de wedstrijdpauze met knikkende knieën een geïmproviseerde ladder af moeten dalen om koffie of sigaretten te halen, te midden van de vele supporters die comfortabel op de overdekte tribune plaats hebben genomen.

De toekomst van het verleden: het Future Center Wageningen

Het Future Center Wageningen oogt ambitieus. Foto afkomstig van: www.stadiondewageningseberg.nl

Het Future Center Wageningen oogt ambitieus. Foto afkomstig van: http://www.stadiondewageningseberg.nl

Met het faillissement van de vereniging treedt in 1992 een periode in van relatieve stilte. We schrijven 2005 wanneer de Gemeente Wageningen de eerste initiatieven neemt voor een herontwikkeling van het in verval geraakte stadion. Langer wachten zou onherroepelijk sloop tot gevolg hebben. Aanhoudende discussies over financieringsmodellen, overheidstekorten en protest aantekenende milieubeheerorganisaties vertragen de besluitvorming, waardoor het stadion in de tussenliggende jaren vooral het toneel vormt voor tijdelijke evenementen zoals rommelmarkten en benefietwedstrijden van nostalgische voetbalreünisten: aardige evenementen die op lange termijn evenwel geen zoden aan de dijk zetten. Op 7 november 2012 presenteert de projectgroep ‘Future Center Wageningen’ haar plannen aan de gemeenteraad, in de hoop tot een definitieve herbestemming van het stadion te komen. Inspelend op de trend van het groeiende belang van de Wageningen University and Research (WUR) en in het kader van het Food-Valley-tracée tracht Stichting Future Center Wageningen een centrum voor voeding, beweging en gezondheid te initiëren. Het voetbalveld dient te blijven bestaan en krijgt een functie als trainingslocatie voor voetbalverenigingen. De stichting spreekt op haar officiële website van een naadloze aansluiting op de stad Wageningen als ‘City of Life Sciences’ en de rol die het centrum gaat vervullen binnen het Food-Valley-concept. De laatste jaren groeien organisaties die aan ‘life sciences’ gerelateerd zijn immers als paddenstoelen uit de Wageningse grond, terwijl de Universiteit Wageningen de aanvraag van nieuwe studenten nauwelijks aankan en de woningnood onder kamerzoekende studenten hoger dan ooit is. Kortom, de stichting speelt in op trends die spelen binnen de Wageningse economie.
Een belemmering voor Moeder Natuur?

Het Future Center speelt in op trends uit de Wageningse economie. Foto afkomstig van: wageningen.nieuws.nl

Het Future Center speelt in op trends uit de Wageningse economie. Foto afkomstig van: wageningen.nieuws.nl

Reeds in 2007 weet de Gemeente Wageningen aan te tonen dat de realisatie van het Future Center Wageningen ingepast kan worden binnen het kader van de natuurbeschermingswet, met het oog op de ecologische hoofdstructuur en structuurplan Natura 2000. Het stadion is immers gelokaliseerd op schakelpunt tussen het Veluws natuurgebied en de Wageningse uiterwaarden. Op 21 oktober 2012 zendt de NTR een special van het programma ‘Hoop of Sloop’ uit over de mogelijke herontwikkeling van Stadion De Wageningse Berg, waarin Stichting Mooi Wageningen zich fel uitspreekt tegen de plannen voor het Future Center. De kritiek richt zich op het feit dat een mogelijke realisatie van het onderzoekscentrum ten koste zou gaan van de ecologische en landschappelijke karakter van het gebied. Het oude stadion staat namelijk te midden van de bossen op de Wageningse Berg, die ooit ontstaan is als door een door het landschap klievende ijsmassa opgestuwde wal. De Stichting Mooi Wageningen pleit in dit kader voor een meer kleinschalige, recreatieve bestemming van het terrein, waardoor de omliggende natuur minder belast zou worden. Reeds in 1995 zijn er echter plannen om het voormalige stadion om te dopen tot een recreatieve schaatsbaan: plannen die door een gebrek aan financiering en animo in de koelkast verdwijnen.  Daar komt bij dat een schaatsfunctie in geen enkel opzicht aansluit bij de waardevolle voetbalhistorie van de locatie. Het is de vraag in hoeverre een kleinschalige, recreatieve functie van het terrein in staat zal zijn om de exploitatiekosten van het terrein te kunnen dekken en daarmee het onderhoud van het stadion te garanderen. Zo blijft een kleinschalige, recreatieve functie altijd afhankelijk van gemeentelijke subsidie en dat past niet in deze tijden van crisis.

Een garantie voor succes?
Verscheidene erfgoedprojecten tonen aan dat de enige manier om een gebouw te bewaren, is om datzelfde gebouw daadwerkelijk te gebruiken. Zeker in tijden van economische crisis is het zaak om projecten te initiëren die zich op lange termijn terug kunnen verdienen en zo onafhankelijk zijn van de gemeentelijke subsidiekraan. Door het openen van samenwerkingsmogelijkheden met de Wageningen University and Research, mogelijke private investeerders in de ‘life-sciences’-sector en de financiële onderbouwing en participatie van BOEi BV, de Nationale Maatschappij voor Behoud en Ontwikkeling van Industrieel Erfgoed, wordt het initiatief voor een Future Center Wageningen breed gedragen. Enkele innovatieve ondernemers zijn bovendien al bereid gevonden om te participeren in het uiteindelijke project. Daarnaast bezit BOEi jarenlange expertise met betrekking tot het positief herontwikkelen van mogelijk te verdwijnen erfgoed. Wageningse voorbeelden als de Mouterij Wageningen en Steenfabriek de Bovenste Polder tonen aan dat de ontwikkelaar in staat is te herontwikkelen met respect voor de Wageningse historie.  Beiden projecten die goed passen in een markt die vraagt om het behoud van cultuurhistorie en dit verleden ziet als motor voor verdere economische en ruimtelijke ontwikkelingen. Tevens tonen beide projecten aan dat de rendabiliteit van herbestemmingsprojecten hand in hand kan gaan met het respecteren van waardevolle historie: constateringen die vertrouwen scheppen voor een eventuele herbestemming van Stadion de Wageningse Berg. Wie kijkt naar de plannen ziet dat de restanten van de hoofdtribune daar waar mogelijk geïntegreerd worden in de nieuwe plannen, terwijl het voetbalveld intact blijft. Nog belangrijker dan de expertise die BOEi BV als organisatie bezit, is het feit dat het Future Center Wageningen inspeelt op één van de meest groeiende economische sectoren van de gemeente Wageningen, terwijl het initiatief een positieve impuls kan geven aan het Wageningen ‘Food Valley’-imago. Bovenal is het een project dat op eigen benen kan staan in deze tijden van economische crisis: een voorwaarde voor het welslagen van herbestemmingprojecten. Deze argumenten tezamen leiden tot de rechtvaardige conclusie; het Future Center Wageningen is mogelijk de enige toekomst voor dit prachtige verleden.

Bronnen

  • Bor, R. en Molenaar, A., De onneembare vesting. Betaald voetbal op de Wageningse Berg 1954-1992 (Wageningen 2001).

Voor deze rapportage is tevens een bezoek gebracht aan de informatieavond voor de ‘Vrienden van de Wageningse Berg’ op vrijdag 9 november 2012, in de voormalige businessruimte van Stadion de Wageningse Berg.

Over Boudewijn Wijnacker

"Voetbal is voor mij meer dan datgene dat zich binnen de lijnen afspeelt. Als cultuurhistoricus en stadsgeograaf ben ik van mening dat het bestaan van een BVO kan bijdragen aan de identiteit, historie en het karakter van een dorp, stad of regio. Vooral het mannelijke deel van een stedelijke populatie kent vaak een sterke affiniteit met een plaatselijke voetbalvereniging. Het is deze invloed van een voetbalvereniging op de samenleving die voor mij de drijfveer vormt voor het oprichten van De Skybox met mijn zeer gewaardeerde collega’s. Mijns inziens blijft dit spanningsveld tussen maatschappij en voetbal onderbelicht in overige voetbaltijdschriften en websites: voor zakelijke verslagen van gespeelde wedstrijden verwijs ik je dan ook graag door naar andere webpagina’s. Daar waar mijn collega’s meer thuis zijn in de internationale naam en faam van het voetbal, duik ik graag in de spelonken van het Nederlandse betaalde voetbal, met name de Eerste Divisie. Voetbal staat hier dicht bij de mensen, getuige de van een gratis seizoenskaart voorziene fans van Helmond Sport, die vanaf hun tuinstoelen op het dak van het schuurtje in de eigen tuin het vaak matige voetbal gade kunnen slaan. De lezer kan van mij licht cynische beschouwingen van opmerkelijke gebeurtenissen verwachten, die zich zowel binnen als buiten de lijnen afspelen. Bovendien zal ik me focussen op nostalgisch getinte artikelen, analyses van de cultuurhistorische waarde van door de tand des tijds aangetaste voetbalstadions en odes aan vergeten voetballers."

Reacties

Nog geen reacties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: