//
Artikel
Artikelen

Na ons niet langer de zondvloed. Hoe de economische crisis creativiteit in de voetbalwereld stimuleert

Het is crisis. Terwijl de beleidsvoerders in Den Haag met elkaar soebatten over de hypotheekrenteaftrek, de herziening van de woningmarkt, versoepeling van het ontslagrecht en de oprichting van een Europees noodfonds voor banken likt ook de voetbalwereld haar crisiswonden. Clubs betalen de prijs voor een periode waarin the sky de spreekwoordelijke limit was en geldfondsen werden aangeboord voor die zo gewenste doelpuntenmaker of bikkelende middenvelder. Het Bosman-arrest werpt zijn schaduw over de wereld der voetbalcontracten en terwijl voetballers steeds rijker worden, krijgen clubs het steeds zwaarder. Maar, er gloort hoop aan de financiële horizon. Het aantal Nederlandse voetbalclubs in ‘Categorie 1’ van de KNVB is gedaald van een astronomische dertien naar een bescheiden drietal, terwijl de UEFA eindelijk het prestigieuze ‘Financial Fair Play’-programma vorm geeft. Dat dit sportieve gevolgen zal hebben voor de korte termijn moge duidelijk zijn, maar de vraag rijst of dat een probleem genoemd mag worden.

De keiharde cijfers: een crisis in beeld

De crisis stimuleert de doorstroom van jonge talenten. Hier Terence Kongolo in actie namens Feyenoord. Foto afkomstig van: http://www.fr12.nl

Het waren hoopvolle geluiden. Medio augustus maakte de KNVB de categorie-indeling voor het voetbalseizoen 2012/’13 bekend. Op basis van de ingediende begrotingscijfers, behoren drie clubs tot categorie 1 (onvoldoende), 23 clubs tot categorie 2 (voldoende) en een negental clubs tot categorie 3 (goed). Voor één club (MVV) geldt, dat het besluitvormingsproces nog niet is afgerond. Clubs die in de zorgwekkende eerste categorie vallen – te weten, FC Dordrecht, Helmond Sport en NAC Breda – dienen binnen negen meetmomenten (een termijn van drie jaar) weer structureel in minimaal categorie 2 te kunnen worden ingedeeld. Gedurende dit traject, wordt de club strikt aan de gemaakte afspraken in het plan van aanpak gehouden. Indien zonder toestemming van de licentiecommissie wordt afgeweken van de gemaakte afspraken, kunnen sancties volgen variërend van een waarschuwing tot punten in mindering. Mark Boetekees, bestuurssecretaris en verantwoordelijk voor de afdeling licentiezaken van de bond: ,,Er is duidelijk een stijgende lijn te zien. Clubs hebben het absoluut nog moeilijk, maar je ziet dat het besef echt is doorgedrongen dat het belangrijk is een goed en consequent financieel beleid te voeren. We kunnen de clubs als geheel dan ook een groot compliment maken en hebben vertrouwen in de toekomst.”

België als bakermat voor de crisis?

Het zijn signalen van hoop in een donkere crisistijd. De eerste zaden voor de huidige financiële situatie in de voetbalwereld werden gelegd in de jaren negentig. We duiken in de diepste spelonken van de Belgische voetbalwereld. Er was een talentvolle doch weinig succesvolle middenvelder van RFC Liège voor nodig om een revolutie in de voetbalwereld te ontketenen: Jean-Marc Bosman (1964) gaf geboorte aan het zogeheten ‘Bosman-arrest’. Bosman, die in 1990 zijn vrijheid opeiste nadat zijn contract bij de Luikse voetbaltrots afgelopen was, wist de voetbalwereld een nieuwe impuls te geven. Vóór het Bosman-arrest was het zo dat, ook al was het contract uitgediend, de oude club bij het aangaan van een overeenkomst met een andere club nog een transfersom kon eisen. Bosman wees op het Verdrag van Rome – dat vrij verkeer van goederen en diensten voorstond – in zijn zoektocht naar een contract bij de Belgische laagvlieger USL Dunkerque. Het Europese Hof van Justitie stelde Bosman in het gelijk; voor spelers van wie het contract afgelopen was, kon niet langer een transfersom gevraagd worden en limieten op het aantal buitenlandse spelers  per club werden opgeheven voor zover het voetballers uit EU-landen betrof. Deze uitspraak van het Hof had verstrekkende gevolgen, daar de machtspositie van spelers ten opzichte van clubs werd versterkt. Bovendien hoefden er minder transfersommen betaald te worden. Het aantal transfers en de salarissen stegen daardoor fors. Daarnaast nam bij veel clubs het aantal buitenlandse spelers toe. Doordat het voor spelers makkelijker werd om van club te wisselen na afloop van het contract, blijven spelers sindsdien minder lang voor dezelfde club spelen. Logisch gevolg hiervan was dat clubs hun spelers langer gingen contracteren. De lange contracten resulteerden in hogere eisen van spelers en zaakwaarnemers, waardoor het gemiddelde inkomen van de Europese voetballer drastisch toenam. Spelers die wensten te vertrekken, weigerden een nieuwe verbintenis te tekenen, dienden hun contract uit en liepen daarna transfervrij de deur uit. Voor de clubs die zich genoodzaakt zagen steeds hogere salarissen aan spelers te bieden om hen aan de club te binden een financiële strop. Wie heden ten dage spelerssalarissen van €280.000 per week in ogenschouw neemt, ziet waar het Bosman-arrest toe heeft geleid: ongetwijfeld een onvoorzien gevolg van Bosmans gang naar de rechter.

De donkerte van de voetbalcrisis

Het Bosman-arrest had verstrekkende gevolgen. Voor Betaald Voetbal Organisaties (BVO) RBC Roosendaal en HFC Haarlem viel reeds het doek, terwijl dertien van de 36 BVO’s onder verscherpt toezicht kwamen te staan van de KNVB. Feyenoord zakte weg in het financiële moeras richting een schuld van een astronomische 47 miljoen euro, terwijl Vitesse uit Arnhem een rijke suikeroom uit Georgië nodig had om te overleven. Daarnaast balanceert NAC Breda al jaren op het financiële randje, terwijl Roda JC, Helmond Sport en BV Veendam sinds jaar en dag in financieel zwaar weer zitten. Zeker in Midden-Zuid Brabant – in het land van Willem II, NAC Breda, Helmond Sport, RKC Waalwijk, FC Den Bosch en FC Oss – is er een ware survival of the fittest gaande binnen de overkill aan BVO’s in deze regio. Het lijkt slechts een kwestie van tijd alvorens ook hier het doek zal vallen voor enkele clubs. Terwijl supporters bleven roepen om nieuwe aankopen ten tijde van sportieve – en daarmee vaak ook financiële – malaise, trachtten technisch managers en directeurs de supportersdorst naar succes te lessen door het binnenhalen van allerhande dure aankopen. Of het nu Afrikaanse wervelwinden voor op de vleugels waren, of stoere Oost-Europese stoppers: het ei van Columbus werd menigmaal niet gevonden, terwijl clubs zich opzadelden met langdurige woekercontracten voor de steeds machtiger wordende spelers. Ondertussen werd het beroep van zaakwaarnemer een speeltuin voor allerhande charlatans, terwijl gemeentes menigmaal bij mochten springen om clubs tijdelijk te verlossen uit hun financiële perikelen. Echter, in een tijd waarin ook lokale overheden drastisch bezuinigden, bleek de gemeentelijke schatkist geen onuitputtelijke bron van inkomsten.

De keerzijde van de crisis: de geboorte van creativiteit

Ondanks de gevoelens van de fans is RBC Roosendaal slachtoffer van de crisis. Foto afkomstig van: http://www.roosendaal24.nl

Terwijl veel voetbalclubs inmiddels het water tot aan de lippen hebben staan, noopt de crisis tot creativiteit. Feyenoord wist door jarenlang bezuinigen en verkoop van aandelen aan private investeerders – de zogeheten ‘Vrienden van Feyenoord’ – haar schuld met meer dan 30 miljoen in te krimpen, terwijl alle grootverdieners in de selectie noodgedwongen plaatsmaakten voor jonge talenten. Gevolg? Een verrassende doch razendknappe tweede plaats afgelopen seizoen en een financiële positie die beter is dan voorheen. Meer dan ooit breken jonge talenten door in de Eredivisie, daar clubs afzien van het langdurig vastleggen van prijzige buitenlandse aankopen. Ajax loopt voorop in een beleid dat zich door toedoen van de hand van Cruijff primair focust op de jeugdopleiding: dure aankopen zoals de ooit voor zestien miljoen binnengehaalde Miralem Sulejmani behoren tot het verleden, terwijl jong talent de kans krijgt om fouten te maken en uiteindelijk door te breken. Ondanks dat clubs nog altijd gevoelig zijn voor de sentimenten van de fans – zie de hectische slotdag van de transferperiode 31 augustus jongstleden – calculeerde de FIFA dat de hoogte van de transferbedragen gemiddeld tanende was.

Uiteraard zijn er clubs – lees: Vitesse, FC Twente en in mindere mate PSV – die succes nog altijd trachtten te kopen middels oude gewoontes, maar de realiteit is doorgedrongen bij menig Nederlandse voetbalclub. Dat dit gevolgen zal hebben voor de Europese concurrentiepositie van de clubs moge duidelijk zijn: zolang er geen paal en perk wordt gesteld aan de torenhoge schulden die Spaanse en Engelse clubs mogen maken, zullen Nederlandse clubs steevast het nakijken hebben. Zo staan FC Barcelona en Real Madrid heden ten dage beiden voor meer dan 600 (!) miljoen euro in het rood: bedragen die de gehele Eredivisie tot economische pulp degraderen. Hoewel de winsten en commerciële baten van deze clubs astronomisch hoog zijn, blijft het gebrek aan represailles – zoals de KNVB die wel hanteert – in zekere zin een vrijbrief voor het aankopen van succes. Nederlandse clubs, beteugeld door de financiële regelgeving, blijven sportief met lege handen staan en haken op de lange termijn af. De vraag is echter of dat erg is. De ontwikkeling van jong talent krijgt immers een impuls en de voetbalwereld begint, zo lijkt, eindelijk te beseffen dat er grenzen zijn aan ambitie in een crisisrijk Europa. De Nederlandse competitie is spannender, zij het kwaliteitsarmer, dan ooit, terwijl de Nederlandse stadions op enkele uitzonderingen na uitpuilen van de fans. Het is wachten op de dag dat UEFA’s prestigieuze ‘Financial Fairplay’-programma doorgang vindt, maar ondertussen plukken Nederlandse televisiekijkers de vruchten van de financiële beperkingen. Want zo daalt de realiteit neer op de Nederlandse velden, en is het na ons niet langer de zondvloed.

Geraadpleegde bronnen

http://www.knvb.nl/nieuws/23897/knvb-maakt-categorie-indeling-clubs-bekend

http://sportmagazine.knack.be/sport/nieuws/voetbal-internationaal/fifa-ziet-transfers-en-transferbedragen-dalen/article-4000133795674.htm

http://www.uefa.com/uefa/footballfirst/protectingthegame/financialfairplay/index.html

Over Boudewijn Wijnacker

"Voetbal is voor mij meer dan datgene dat zich binnen de lijnen afspeelt. Als cultuurhistoricus en stadsgeograaf ben ik van mening dat het bestaan van een BVO kan bijdragen aan de identiteit, historie en het karakter van een dorp, stad of regio. Vooral het mannelijke deel van een stedelijke populatie kent vaak een sterke affiniteit met een plaatselijke voetbalvereniging. Het is deze invloed van een voetbalvereniging op de samenleving die voor mij de drijfveer vormt voor het oprichten van De Skybox met mijn zeer gewaardeerde collega’s. Mijns inziens blijft dit spanningsveld tussen maatschappij en voetbal onderbelicht in overige voetbaltijdschriften en websites: voor zakelijke verslagen van gespeelde wedstrijden verwijs ik je dan ook graag door naar andere webpagina’s. Daar waar mijn collega’s meer thuis zijn in de internationale naam en faam van het voetbal, duik ik graag in de spelonken van het Nederlandse betaalde voetbal, met name de Eerste Divisie. Voetbal staat hier dicht bij de mensen, getuige de van een gratis seizoenskaart voorziene fans van Helmond Sport, die vanaf hun tuinstoelen op het dak van het schuurtje in de eigen tuin het vaak matige voetbal gade kunnen slaan. De lezer kan van mij licht cynische beschouwingen van opmerkelijke gebeurtenissen verwachten, die zich zowel binnen als buiten de lijnen afspelen. Bovendien zal ik me focussen op nostalgisch getinte artikelen, analyses van de cultuurhistorische waarde van door de tand des tijds aangetaste voetbalstadions en odes aan vergeten voetballers."

Reacties

Trackbacks/Pingbacks

  1. Pingback: Anoniem - 24 oktober 2012

%d bloggers liken dit: