//
Artikel
Artikelen, EK 2012

D-day in Hilversum. Hoe de NOS en RTL tijdens het EK strijden om de gunst van de kijker. Deel 1

Hilversum is in rep en roer. Tussen alle zomer-lifestyleprogramma’s en door Gordon gepresenteerde niemendalletjes in woedt er een hevige strijd tussen de journalisten van de Nederlandse Omroep Stichting (NOS) en de collega’s van het commerciële RTL. Dat de strijd hevig is, moge duidelijk zijn. Daar waar de NOS het andermaal probeert met Jack van Gelder’s Studio Sportzomer, pakken Genee, Derksen en Van der Gijp de handschoen op met VI Oranje, ditmaal uitgezonden op de grote familiezender RTL4. Beide programma’s gaan op min of meer hetzelfde tijdstip de strijd met elkaar aan om de gunst van de voetbalkijker. VI Oranje, nu steunend op de reputatie van grote zender RTL4, kruist onbetwist de degens met het instituut van de publieke omroep.  Welke strijdwijze hanteren de beide kemphanen? En wie verdient de meeste kijkers? Vandaag staan we stil in deel 1 van dit tweeluik bij de mannen van de NOS. Kan dit instituut nog met de moderne tijd mee komen of is er een dringende noodzaak voor vernieuwing? De Skybox analyseert!

De strijd in statistisch perspectief

Jack van Gelder vertrouwt op de traditionele formule van Studio Sportzomer

Uiteraard kan een comparatieve televisie-analyse niet beginnen zonder een blik op de harde cijfers. In de eerste week, toen er nog geen wedstrijden uitgezonden werden, trok VI Oranje steevast rond de 900.000 kijkers, tegenover 700.000 van Jack van Gelder en consorten. Voor het eerst in de televisiegeschiedenis werd de traditionele koploper, de NOS, voorbijgestreefd door de commerciëlen. Met het beginnen van de wedstrijden begon het tij te keren voor de verslaggevers van de NOS: gemiddeld stemden ruim een miljoen kijkers af op Studio Sportzomer, tegenover ruim 100.000 kijkers minder op de mannen in het Kurhaus. Zijn deze cijfers het gevolg van de komst van de wedstrijden als magneet voor kijkers, of is hier meer aan de hand? Het feit dat VI Oranje na de uitschakeling van het Nederlands Elftal Jack van Gelder en consorten wederom cijfermatig het hoofd biedt impliceert het laatste.

De aanpak van beide zenders is totaal verschillend. De NOS trok aan de bel in Den Haag en eigende zich een riant budget toe dat afreizen naar Polen en Oekraïne mogelijk maakte. Elke avond staat Jack van Gelder met minimaal drie gasten, twee presentatoren in het stadion, twee aldaar aanwezige analytici en een hele groep vaste reporters klaar om de kijker van informatie te voorzien. Economische crisis of niet, de NOS weet van aanpakken. Volgens Van Gelder is de zender daarmee in staat “daar waar het gebeurt” te zijn. Dat dit op kosten van de belastingbetaler gebeurt laat de coryfee gemakshalve even achterwege. Dat het decor van Studio Sportzomer desalniettemin niets verraadt van de sfeer in de stad Krakau is dan ook een gemis. De beelden van een in een Frans wijnveld proostende Mart Smeets doen herinneren aan hoe het ook kan om de ziel van een land te vangen. Daarentegen zitten Van Gelder en consorten dagelijks op het dakterras van een hotel, omgeven door een decor dat bestaat uit systeemwandjes met een eikenhouten reliëf om een huiskamerambiance te suggereren. Het enige dat opvalt aan het decor is het feit dat de poepbruine Van Gelder wegvalt tegen de achtergrond. Wie dacht dat Humberto Tan een comeback had gemaakt bij de NOS, vergist zich: Van Gelder toont aan dat ook bruinbakken onder de zonnebanken zijn grenzen kent. De volgende stap is dat Van Gelder met sponsor ‘Ergosun’ in de boorden van zijn overhemd aanschuift. Met de sfeer van Krakau heeft het weinig te maken en de vraag rijst dan ook of het dure onderkomen in Polen het belastinggeld waard is.

De nieuwe troef van de NOS in de strijd om de kijkcijfers: Michele Santoni. Bron: http://www.cruijffinstitute.nl

Vanuit Hilversum zijn het aanstormend talent Henry Schut en Youri Mulder die via het EK-journaal nieuwsitems aan elkaar praten. Nieuw onderdeel in dit EK-journaal is het met veel bombarie en tromgeroffel aangekondigde ‘EK-lab’, waarin het Nederlands Elftal middels statistische gegevens tot in de details geanalyseerd wordt. Uit de diepste krochten der statistische wetenschap werd ene Michele Santoni opgevist om de cijfers aan de kijkers te presenteren. Iedereen die dacht dat het niet charismalozer kon dan het veelbesproken mannetje van Graydon heeft het mis: met een ongemotiveerde uitstraling staat de goede man algemeenheden als wetenschap te verkopen. Santoni, belast met een stem die doet denken aan de voice-over van de Bertolli-reclames, tracht statistische data om te dopen in aanbevelingen voor de bondscoach. Wie bij het horen van Santoni dacht “Kipfilet Alla Toscana” aangeprezen te krijgen zit ernaast: volgens Jack van Gelder weet Santoni het concurrerende voetbaljournaille naar de kroon te steken. Niets is echter minder waar. De kijker is dagelijks getuige van een stemmig geklede techneut die in alles lijkt op een in beweging zijnde pop uit Madame Tussauds. Als dit journalistieke vernieuwing anno 2012 inhoudt, houd alles dan maar bij het oude.

Meer traditionele NOS-elementen komen beter uit de verf. De kritische reportages over het land Oekraïne waar Vlado Veljanoski achter de schermen een dikke vinger in de pap heeft zijn een schot in de roos en zelfs de bijdrages van oud-spelersvrouw Victoria Koblenko zijn informatief en kwalitatief goed gemaakt. Dit zijn zaken waar publieke televisie voor is uitgevonden. Daarnaast voegen cultureel geëngageerde gasten zoals Wilfried de Jong, Leo Blokhuis en Renate Verhofstad enige jeu toe aan het tafelgenootschap. Het zijn de discussies aan tafel waar het echter mis gaat.

Discussies zonder mening?
Voor de discussies over het voetbal houdt de NOS vast aan analytici met een verleden in de voetbalwereld. Door Jack van Gelder opgehemeld als ‘prachtig om die jongens erbij te hebben’, in praktijk vaak een bittere teleurstelling. In dit kader is de open sollicitatie van Van Gelder aan het adres van Ruud van Nistelrooy te verklaren, onlangs op de zondagavond bij Studio Voetbal. Dat worden wederom nietszeggende analyses van allemansvriend Van Nistelrooy de komende jaren. Terwijl PSV-coryfee Ronald Waterreus andermaal Wilfred Bouma het elftal in probeert te praten, doet Boudewijn Zenden bovenal zijn best niet op te vallen aan tafel. Dat er eens in het uur een spaarzaam “Tja, dat is voetbal” uit de hoek van de voormalige linksbuiten komt is de magere score van de tot analist benoemde Zenden. Nog erger maakt Pierre van Hooijdonk het, van wie het te hopen is dat hij snel weer gedegradeerd wordt naar de nodeloze positie van co-commentator bij SBS6, naast beroepsschreeuwer en darts-adept Leo Oldenburger. En wie Ronald de Boer steevast hoort wauwelen over een elftal vol Johnny’s, Wesley’s en Robin’s weet genoeg: het lijkt slechts een kwestie van tijd voordat de oud-international als jaknikkende pionnenraper wordt toegevoegd aan de technische staf van Oranje. De redactie van de NOS is er bovendien na jaren jammerlijk gezucht en gekreun uit de mond van Danny ‘scholletje’ Blind nog steeds niet achter dat de zeurderige middle-of-the-road-mening van de oud-verdediger niemand tot vreugde zal manen. Ook is het frappant om te zien hoe Edwin van der Sar zijn reputatie als topkeeper aan gruzelementen aan het helpen is via zijn erbarmelijke optreden als analist. Het lijkt een onvermijdelijk cliché: connecties in de voetbalwereld en het ‘iedereen-te-vriend-houden-syndroom” blijken onlosmakelijk met elkaar verbonden en resulteren in povere televisie.

Dieptepunt in de discussies aan de NOS-tafel is het feit dat elke zo mogelijk nog interessante discussie genadeloos afgekapt wordt door de regie om het zoveelste propagandafilmpje in te starten voor “de sterren van het toernooi”. De zender die keer op keer benadrukt ‘dé Oranjezender met de officiële beelden’ te zijn lijkt in dit kader verwikkeld geraakt in de contractvoorwaarden van de FIFA. De door de FIFA geïnitieerde leaders waarin hip gemonteerde beelden begeleid worden door een “Oh oh oh oh”-galmend kinderkoor werken slecht op een nuchtere maag en draperen een ongewenst propagandistisch sausje over Van Gelder’s show. De driftig gemonteerde beelden van de Cristiano Ronaldo’s van deze wereld slaan echter alles. Ongetwijfeld zo opwindend als porno voor de jongens van de montagetafel, een doorn in het oog van de kijker die geen behoefte heeft aan schaamteloze zelfverheerlijking van een zender die er prat op gaat dat zij de rechten voor de wedstrijden bezit. Hierdoor is de kijker elke avond getuige van een 20 minuten durende orgie van rockmuziek, stoer gemonteerde beelden van ‘heerlijke voetballers’ en vervaarlijk klinkende voice-overs, voordat er eindelijk gediscussieerd gaat worden.

Het vuur spat in deze discussies niet van het scherm: te vaak zijn de aanwezige tafelgasten het met elkaar eens, waardoor de discussies een hoog ‘ja-en-amen’-gehalte krijgen. Met de uitschakeling van het Nederlands Elftal viel echter een toenemende journalistieke houding waar te nemen onder de NOS-adepten: onder leiding van een in vorm zijnde Jan Mulder werd de beerput die de spelers van het Nederlands Elftal vormen geopend en werd er voor het eerst in jaren kritiek geuit op het Nederlands Elftal door de NOS. Een signaal dat hoop biedt voor de toekomst. NOS-coryfee Tom Egbers blijft echter hangen in oude gewoontes en kan het niet laten om het Nederlands Elftal steevast op te hemelen. Wie het teleurstellende toernooi dat strandde in Kharkiv karakteriseert via oneliners als “Een weergaloze, nee zeg maar gerust briljante, goal van Van Persie tegen de Duitsers” afwisselend met “We hebben nog volop kans tegen de Portugezen, het is nog niet voorbij!” is rijp voor de bossen van Zeist: wellicht zoeken ze daar nog een loopjongen voor KNVB-perschef Kees Jansma. Dat Egbers prima in staat is om middels autocue samenvattingen aan elkaar te praten moge duidelijk zijn, maar zodra er discussie om de hoek komt kijken haakt de routinier af. Bovendien is van Jack van Gelder al jaren bekend dat hij de Oranjespelers graag te vriend houdt en dat het volgens Jack bovenal ‘gezellig’ aan tafel moet zijn. Elke avond wordt daarom afgesloten met gedateerde grapjes waar vervolgens door de heren aan tafel schijnbaar geforceerd om gelachen moet worden. Zo trekt Van Gelder de lijn der analytici die het met elkaar eens zijn van Studio Voetbal moeiteloos door naar het Oostblok. En zo gaan ook de nachten in Krakau als een nachtkaars uit.

Later deze week volgt een scherpe analyse van de grote concurrent, de mannen van de ‘Zomer van Vier’. Kunnen de commerciëlen het bolwerken tegen Jack van Gelder en consorten? Wacht in spanning af op de allesbeslissende conclusie!

Over Boudewijn Wijnacker

"Voetbal is voor mij meer dan datgene dat zich binnen de lijnen afspeelt. Als cultuurhistoricus en stadsgeograaf ben ik van mening dat het bestaan van een BVO kan bijdragen aan de identiteit, historie en het karakter van een dorp, stad of regio. Vooral het mannelijke deel van een stedelijke populatie kent vaak een sterke affiniteit met een plaatselijke voetbalvereniging. Het is deze invloed van een voetbalvereniging op de samenleving die voor mij de drijfveer vormt voor het oprichten van De Skybox met mijn zeer gewaardeerde collega’s. Mijns inziens blijft dit spanningsveld tussen maatschappij en voetbal onderbelicht in overige voetbaltijdschriften en websites: voor zakelijke verslagen van gespeelde wedstrijden verwijs ik je dan ook graag door naar andere webpagina’s. Daar waar mijn collega’s meer thuis zijn in de internationale naam en faam van het voetbal, duik ik graag in de spelonken van het Nederlandse betaalde voetbal, met name de Eerste Divisie. Voetbal staat hier dicht bij de mensen, getuige de van een gratis seizoenskaart voorziene fans van Helmond Sport, die vanaf hun tuinstoelen op het dak van het schuurtje in de eigen tuin het vaak matige voetbal gade kunnen slaan. De lezer kan van mij licht cynische beschouwingen van opmerkelijke gebeurtenissen verwachten, die zich zowel binnen als buiten de lijnen afspelen. Bovendien zal ik me focussen op nostalgisch getinte artikelen, analyses van de cultuurhistorische waarde van door de tand des tijds aangetaste voetbalstadions en odes aan vergeten voetballers."

Reacties

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: