//
Artikel
Artikelen

Het Ongeluk van de Fortuinlijke. Een analyse van het succes en de tegenslag van Felix Magath

3-0 winst of 4-0 verlies, het maakt de oefenmeester met de grote beurs ogenschijnlijk weinig uit. Immer rustig voor zich uit kijkend, ogen die weinig verraden, een vriendelijke glimlach met een zweem van onpeilbaarheid. Wat daadwerkelijk in die hersenpan achter dat hippe brilletje en boven de kenmerkende sjaal omgaat valt slechts te gissen: het houdt waarschijnlijk het midden tussen een interne tirade dan wel vreugdedans – afhankelijk van het resultaat van zijn team – en het in gedachten tellen van alle centjes die op de virtuele rekening binnendruppelen naarmate de werkende minuten verstrijken.

Het is inderdaad moeilijk in te schatten of de teamprestatie Magath werkelijk niets interesseert, of dat hij zijn emoties dermate goed de baas is dat hij de buitenwacht om te tuin leidt. Dat gezegd hebbende, het palmares van de voormalig begaafde middenvelder is als trainer indrukwekkend: zo won hij met Bayern München tweemaal de titel en werd hij tot ieders verrassing in 2009 kampioen met de Volkswagen-club VFL Wolfsburg.  Daarnaast is hij driemaal tot trainer van het jaar gekozen door zijn collega’s. Evenwel staat hij vanwege zijn harde trainingsmethoden ook wel bekend als Saddam en Quälix. Door spelers en journalisten wordt vaak een totaal ander beeld geschetst dan dat van de rustige coach die vaak op tv te zien is. Wat is de succesformule van Felix Magath en is deze toekomstbestendig?

Magath en de iconische sjaal. Foto: Wikimedia Commons

Felix doet de laatste tijd zijn voornaam steeds minder eer aan: de eens zo Gelukkige is niet meer zo fortuinlijk. Alhoewel, een fortuin vergaart hij nog steeds en hij geeft er ook traditioneel een uit. Maar, in een minder monetaire zin slinkt zijn fortuin de afgelopen twee seizoenen zienderogen. Zowel in het laatste seizoen van zijn trainerschap bij Schalke (2010-2011) als bij zijn huidge club Wolfsburg blijven de successen onder leiding van de kampioenenmaker uit. En daarop mag Magath aangesproken worden, want als alleenheerser binnen het technisch beleid van de club is hij verantwoordelijk voor de rode cijfers op de balans en de lage positie op de ranglijst. Bij beide clubs eiste Magath bij zijn aanstelling een alomvattend mandaat: zo was hij bij Schalke zowel trainer als manager en bij Wolfsburg is hij naast trainer en manager, ook ‘Geschäftsführer Sport’ [Technisch directeur]. Waar bij Ajax drie mensen nodig zijn om een ‘technisch hart’ te vormen heeft in Wolfsburg Magath alle touwtjes stevig in eigen handen. Onlangs heeft de voormalig succescoach zelfs de taak op zich gevat het stadionkrantje te maken en uit te geven. Transfer- en trainingsbeleid, redactionele werkzaamheden: Felix is overal. Met een dergelijke machtspositie kan er geen enkele onduidelijkheid bestaan over wie verantwoordelijk is voor het technische beleid en met de huidige teleurstellende 13e plaats in de Bundesliga kan met de verwijtende vinger naar de trainer gewezen worden. Temeer daar Magath tijdens afgelopen transferperiode, geheel in stijl, nog voor een vermogen investeerde in de toch al brede selectie.

Kopen, kopen en nog eens kopen

Maar liefst acht nieuwe spelers vonden hun weg naar Wolfsburg afgelopen winter op voorspraak van Magath. Daarmee kon een negatieve post op de balans worden toegevoegd van 30 miljoen euro. Blijkbaar hadden de zestien spelers die sinds zijn aanstelling waren aangetrokken niet het gewenste effect volgens de trainer. Hoe dan ook: ondanks 26 nieuwe spelers lijkt het seizoen 2011/2012 voor Wolfsburg op een enorme deceptie uit te lopen. Alle 36 spelers die dit seizoen door Magath zijn opgesteld  – een Bundesliga-record – hebben daar niets aan kunnen veranderen. Europees voetbal is met negen punten achterstand voor het matig en zonder idee voetballende efltal waarschijnlijk onhaalbaar en de donkere kelder van de Bundesliga doemt op met slechts zeven punten voorsprong op de nummer zestien. Waar Magath in maart 2011 aangesteld als trainer in het lopende seizoen 2010/2011 niet veel anders kon doen dan het noodlijdende Wolfsburg in de Bundesliga houden – hetgeen hem op de laatste speeldag met winst tegen Hoffenheim lukte –, mag dit seizoen gezien de enorme investeringen in de spelersgroep veel meer verwacht worden van de trainer. Maar waarom lukt het dit seizoen dan niet om de successen uit het verleden te herhalen?

Magath doet dit seizoen – en de twee seizoenen als trainer van Schalke – feitelijk niet anders dan het beleid dat hij in zijn succesjaren voerde: complete selecties worden vervangen waarbij geld geen rol speelt. Toen de allesbepalende trainer in 2009 verrassend kampioen werd met – jawel – Wolfsburg, had hij in de twee voorgaande jaren maar liefst 30 nieuwe spelers aangetrokken voor een bedrag van 50 miljoen euro. Dat paste naadloos bij zijn transferbeleid van de voorgaande jaren: sinds 2007 heeft de coach 113 spelers aangetrokken voor een gemiddelde prijs van 1,5 miljoen per speler. In dezelfde periode werkte hij tevens 83 spelers weg bij de clubs waar hij het voor het zeggen had. Een en ander verandert in de huishouding als Magath langskomt, zoveel is zeker. Zolang het succes blijft opleveren blijft de kritiek op deze omgang met werknemers binnenskamers, maar wat als het succes stokt …?

Werken, werken en nog eens werken

Naar eigen zeggen hamert Magath in zijn jacht op succes op twee dingen: tactische discipline en fysieke arbeid, hoewel hij het eerste belangrijker acht dan het laatste: hij is niet voor niets een fervent schaker. Het uitleggen van uitgewerkte tactische concepten waaraan stoïcijns vast dient worden te houden aan spelers uit alle windstreken is echter geen sinecure en is niet met een, twee zetten uit te voeren. Het door hemzelf gecreëerde probleem van weinig samenhang en grote culturele verschillen binnen het team probeert Magath daarom – met alle kenmerken van een coach die het niet meer weet – dit seizoen bij Wolfsburg met harde discipline te bestrijden. Of het onderdeel is van zijn schaakpartij en hij dertien zetten verder in 2016 kampioen zal worden? Hoe dan ook: discipline is het devies.  Zo mag alleen nog Duits gepraat worden op het trainingsveld in Wolfsburg. Een vreemde maatregel van een coach die 26 spelers uit alle hoeken van de wereld naar het midden van Duitsland haalde. De discpline tekent zich ook af in harde fysieke trainingsarbeid: berucht zijn de oefeningen met de zware medicijnballen die Magath zijn spelers laat afwerken. Een ander favoriet onderdeel van de routine is ‘Der Hügel der Leiden’.

Volgens veel Duitse voetbalanalytici wordt in de wandelgangen dan ook steen en been geklaagd over de uitputtende conditietrainingen van de coach. Zo zou de voormalige Schalke-rechtsback Rafinha hebben gezegd dat hij zich na een seizoen trainen onder Magath gequalificeerd achtte generaal in het Braziliaanse leger te worden. De ietwat blokkerige maar desalniettemin pijlsnelle Peruviaan Jeferson Farfan had naar verluid nachtmerries van een boze Felix na een seizoen Schalke en toen Magath in maart 2011 plaatsmaakte voor Ralf Rangnick was de rechtsbuiten dermate opgelucht dat hij zei nooit van zijn leven meer onder de succescoach te willen werken. Maar goed dat de transfer van Farfan naar Wolfsburg in de winter van 2011 geen doorgang had gevonden, hetgeen Farfan beaamde met de uitspraak dat hij in dat geval hemel en aarde zou hebben bewogen om zijn contract af te kopen en terug naar Peru te keren. Liever terug naar mama Farfan dan nog een keer afgebeuld worden door Magath.

Succes, succes … en nog eens succes?

Dat Farfan niet de enige speler is die problemen heeft gehad met de veeleisende trainingsmethoden doet het volgend publiek geheim geloven: in de zomer van 2008 ging een golf van opluchting door de gelederen van de Wolfsburg-selectie, toen een lachende Magath verklaarde dat na de keiharde ochtendsessie het middagprogramma het nuttigen van een lekker kopje koffie en stuk gebak in een café betrof. Het etablissement lag pittoresk bovenop de Zwitserse berg waar de selectie in de voorbereiding vertoefde. Rust, koffie en gebak: daar waren de jongens wel aan toe. Bij aankomst bij de skilift  verdwenen de lachende gezichten echter als sneeuw voor de zon, toen Magath doodleuk verklaarde dat de spelers inderdaad gebak kregen, maar dat ze daarvoor wel 2362 meter bergop moesten rennen. Enkele spelers zouden naar verluid huilend aangekomen zijn en spits Grafite stortte meters voor de streep ineen. Datzelfde seizoen won de equipe evenwel geheel tegen verwachting de Duitse titel. De wegen naar succes lijken ondoorgrondelijk.

Hoe dan ook: de trainingsmethoden van Magath blijven omstreden. Waar niemand echter omheen kan is het feit dat de trainer met vrijwel elk elftal onder zijn hoede succesvol is: met Bayern won hij tweemaal de dubbel, met Wolfsburg in 2009 de titel en met Schalke werd hij in 2010 tweede in de Bundesliga en haalde hij de halve eindstrijd in de Champions League. Wat evenwel ook duidelijk is, is het feit dat na een à twee seizoenen de formule Magath lijkt te zijn uitgewerkt: blijkbaar is er maar een relatief korte tijdsspanne waarbinnen spelers de veeleisende stijl van de trainer kunnen pruimen. In zekere zin komt dit overeen met de reactie van spelers op de – wellicht in andere zin – veeleisende coachingsstijl van Louis van Gaal. Beide trainers ontberen geen zelfvertrouwen, zijn heilig overtuigd van hun eigen(aardige) methoden en worden over het algemeen na twee seizoenen door delen van hun selecties gehaat: succes hebben ze evenwel altijd. Tenminste, bijna altijd, want dit seizoen lijkt het Geluk van Felix definitief op.

Over Thomas Vries

"Mijn voorliefde voor voetbal en voetbalverhalen komt voort uit een in mijn jeugd ingeslopen gevoel van miskenning. De kleine Thomas – rechtsbuiten van D-1 van VV Beegden – schreeuwt in mijn volwassen zelf over het algemeen hard om aandacht die hij als – laten we eerlijk zijn – matig begenadigd manusje-van-alles nooit kreeg van jeugdtrainer Grad. Daar komt ook mijn onvoorwaardelijke steun aan de underdog vandaan: zie het als een verlate zelfrechtvaardiging. Aldus voel ik me genoodzaakt op een andere manier aan te tonen dat ik heus wel ergens goed in ben wat betreft voetbal: niet zozeer tegen een bal trappen, maar meer het schrijven van het voetbalverhaal. Als door het postmodernisme beïnvloede cultuurhistoricus en stadsgeograaf is het mijn doel om aan De Skybox bij uitstek narratieve bijdragen te leveren. Het gaat mij vooral om het uitwerken van een gekozen thema, een invalshoek, een mooie anekdote of metafoor: onderwerpen als sociale vereniging, de tragiek van het zwarte gat na de voetbalcarrière en het persoonlijke verhaal van een net-niet wereldberoemde voetballer, dát zijn de verhalen die ik graag als ware het een voorleesavondje aan het publiek van deze website wil vertellen. De mogelijkheid tot het uitwerken van een heel kleine metafoor, een vergeten tragiek, tot een kort romanachtig verhaal is waarom ik met veel enthousiasme samen met mijn compagnons dit initiatief heb opgericht."
%d bloggers liken dit: