//
Artikel
Moment van de Week

Week 4 – Van vakmanschap tot ‘old boys network’. Analyse van de berichtgeving van de NOS in de laatste jaren

Terwijl voetbalfans zondagen niet langer gekluisterd aan de radio doorbrengen en voetballers zich korte tijd laven aan de Mediterrane zon, blikken voetbalmedia massaal terug op het afgelopen voetbaljaar. Enquêtes over de beste spelers, de meest succesvolle trainers en de mooiste stadions passeren de revue, om geheel in de lijn der jaarevaluaties de balans op te maken van een voetbaljaar waarin, zo luidt het clichématige adagium, veel gebeurd is. Terwijl Johan Cruijff rustig doormarcheert door de Amsterdamse wandelgangen, zal ook 2012 ongetwijfeld controverse met zich meebrengen binnen de muren van de ArenA. Wie afgelopen maanden de televisie aanzette waande zich in een moderne versie van ‘Days of our Lives’ waarin Steven ten Have, Johan Cruijff en Louis van Gaal de hoofdrollen vertolkten. Het was in elk geval voer voor de media, waarbij met name de overuren van de redactie van de NOS het scherm in priemden. Opvallend in alle controverse is de rol die de zender zelf speelde in de berichtgeving over de perikelen. Hoe verging het deze zender, die sinds jaar en dag verkondigt ‘kritische journalistiek’ te bedrijven, om de kijker in te lichten op eigenzinnige en vooral onafhankelijke wijze?

 

Jack van Gelder predikt 'serieuze voetbaljournalistiek' uit te dragen met Studio Voetbal

Een tafel vol personalities?
De NOS heeft een reputatie hoog te houden: van een door publiek geld gefinancierd sportorgaan mag verwacht worden dat het kritische, onafhankelijke en goed onderbouwde journalistieke producten levert. Dat de rechten voor grote toernooien – De Champions League en de kampioenschappen voor landenteams – en de Eredivisie liggen bij de publieke omroep, geeft al aan dat de NOS heel wat in de melk te brokkelen heeft in de wereld van de voetbalmedia.  De NOS is dan ook van de grote aanpak: wedstrijden in de Champions League worden verslagen door een reporter langs de lijnen, vergezeld door een analist die naast de dug-out staat te oreren, een commentator ter plaatse, één presentator aan een tafel met twee analytici in de studio en tot slot nog de man die middels een autocue de daarna volgende samenvattingen aan elkaar praat. De economische crisis heeft duidelijk nog niet toegeslagen op de redactie van de NOS. Bij het WK in Zuid-Afrika werd een duur resort afgeboekt, zodat Jack van Gelder en zijn ingevlogen gasten dagelijks tegen het decor van een azuurblauw zwembad “ter plaatse” verslag konden doen van het wel en wee van het Nederlands Elftal. Volgens Jack van Gelder noodzakelijk om deskundige journalistiek te bedrijven, volgens een ieder ander een geldverspilling die zijn weerga niet kent. Of de kijker moet een bij Jack van Gelder op schoot zittende Wesley Sneijder onmisbaar vinden voor de journalistieke waarde van de berichtgeving. De onkostenvergoeding die de gasten van RTL’s ‘VI Oranje’ ontvingen voor het aanwezig zijn in het Kurhaus te Scheveningen liggen ongetwijfeld lager dan de kerosinekosten van Hans van Breukelen en consorten.

Er hebben nog al wat personeelsverschuivingen plaats gevonden de afgelopen jaren op de redactie van Studio Sport. Nadat Johan Cruijff en Hugo Borst, de vaandeldragers van de kritische voetbaljournalistiek, hun carrière als analytici achter zich lieten, werd de leegte der analytici vooral opgevuld met oud-voetballers die hun sporen in de sport ruimschoots hebben verdiend. Dat onafhankelijke journalistiek en banden met de voetbalwereld ogenschijnlijk botsende fenomenen zijn, wordt ten grabbel gegooid door NOS-prominent Jack van Gelder en de zijnen. Ex-voetballers als Ronald de Boer laten zien dat mediatraining van alle tijden is. Op het moment dat de broer van Ajax-trainer Frank aan het woord is weet menigeen dat het tijd is om nog een zak pinda’s uit de voorraadkast te halen of om een plaspauze in te lassen. Gelukkig biedt praatprogramma Studio Voetbal momenten genoeg om de blaas te legen: een grove zeventig procent van het programma bestaat uit oeverloos herhaalde ‘nieuws’-fragmenten uit de voetbalwereld. Anderzijds moet het een droombaan zijn voor de jongens van de montagetafel: de filmpjes van een flitsende Arjen Robben in een Oranjeshirt onder begeleiding van stoere R&B van de Black Eyed Peas zijn niet van de lucht.

Edwin van der Sar en voetbalanalyses: geen gelukkig huwelijk

Enige maanden geleden werd met veel bombarie de terugkeer van de voormalig doelman Edwin van der Sar gevierd: de man die ondanks een tot de verbeelding sprekende carrière steevast uitblonk in het dicht trappen van open deuren ging vanaf dat moment als analyticus zijn voetbalvisie met de wereld delen. In een bomvolle ArenA, gevuld voor de afscheidswedstrijd van de met pensioen gaande keeper, pakte Jack van Gelder vol overgave de microfoon en probeerde de euforie verder omhoog te stuwen door aankondiging te maken van de rentree van Van der Sar. Dat het contracteren van de oud-doelman een vrijbrief bleek voor nietszeggende oneliners die blijk gaven aan het ‘iedereen-te-vriend-houden-syndroom’ moest de kijker op de koop toe nemen. “Er zit toch wel iemand aan tafel” luidt vervolgens het slappe excuus.

Vrienden voor het leven: de korte lijntjes binnen de wereld der NOS-analytici
‘Jongens! Zeg het maar’: het is een vaak gepersifleerde uitspraak van de net iets te zongebruinde Jack van Gelder bij een willekeurige uitzending van Studio Voetbal. Wat volgt is een wirwar aan zoutloze self-fulfilling prophecies. Dat de voetbalwereld er één is van korte lijntjes wordt menig avond zondermeer duidelijk. Jack van Gelder blijft nog altijd in het bezit van een seizoenskaart in de ArenA en kan het niet laten elke discussie terug te laten voeren op zijn Amsterdamse cluppie. Terwijl concurrent RTL7 enige jaren terug ras-Ajacied Barbara Barend een treurig uitgeleide deed als presentatrice wegens overduidelijke Amsterdamse sympathieën, doen Van Gelder en consorten alsnog alsof je van de Atlas kukelt bij het verlaten van de Amsterdamse ringweg. Spoor menig supportersforum af en de term ‘Studio Ajax’ lijkt gemeengoed onder de gemiddelde provinciaal. Zodra voormalig commercieel manager Jan van Halst van FC Twente begint over het spel van, jawel, FC Twente weet je dat je als kijker weg kunt zappen. Sinds de finales van shows als X-factor weten we inmiddels dat lyrische woorden over matige prestaties wonderen kunnen doen voor de verkoop van de merchandise. En laat dat nu net in het takenpakket zitten van een commercieel manager van een voetbalclub.

Op het moment dat de kijker ineens Boudewijn Zenden ziet oreren over hoe Real Madrid Olympique Lyon over de pijnbank moet leggen begint hij of zij zich ook af te vragen wat er gebeurd is met zelfkennis in deze wereld. Hetzelfde geldt voor Heerenveen-trainer Ron Jans, die menigmaal predikt over de te verbeteren achterhoede van ploegen als FC Barcelona en AC Milan. Analyses die verbazing opwekken, daar Jans als trainer immer vertrouwen blijft houden in de Michel Breuers van deze wereld. En wie de rokerige zeurstem van de haast overal geflopte ex-trainer Henk ten Cate door de speakers hoort komen, vraagt zich ook af of de man in kwestie zijn analyses niet beter kan bewaren voor de rookpauzes bij een grauw kantoor langs de A12. Het is bovendien wachten op de dag dat Ronald Waterreus alle schroom van zich af gooit en doodleuk met PSV-sjaal om zijn nek aanschuift bij Van Gelder en kornuiten. Niet alleen de zachte ‘g’ van de joviale Limburger verraadt een mate van partijdigheid: de wekelijkse reclame voor de Eindhovense voetbaltrots kan niet verhullen dat het Calimerocomplex nog wel degelijk leeft in de provincie van tweedehands autodealers en regenachtige campings. ‘Geloohvv mij nu moahr, Fred (Rutten, red.) is guhwoohn een prima keehruhl’ aldus Waterreus terwijl hij zijn boezemvriend en PSV-trainer Fred Rutten aanprijst als de natte droom van menig clubvoorzitter. Niemand die er om maalt: val je in het pulletje van Jack, dan heb je een vrijgeleide om de Nederlandse kijker te komen uitleggen hoe zaken eraan toe gaan in de voetbalwereld. De komende jaren kunnen we dus uitzien naar messcherpe analyses van André Ooijer en consorten.

Oude tijden herleven: De NOS als staatsomroep
De soap rondom de gebeurtenissen in de ArenA bleek een testcase waar de tekortkomingen van de NOS pijnlijk aan de oppervlakte kwamen. In een tijd waarin onafhankelijke voetbaljournalistiek een illusie bleek, koos de NOS openlijk partij voor Steven ten Have en de zijnen. Op het moment dat de prominente Steven Ten Have live in de uitzending van Studio Voetbal kwam – “Jij mag wel Steven zeggen hoor, Jack” – gingen alle registers open. Arno Vermeulen, chef-sport bij de NOS speelde een sleutelrol in de soap: met een intonatie die het midden hield tussen het gebral van beroepskontenlikker Ivo Niehe en de drammerige toon van uitgerangeerd roddelgoeroe Willibrord Fréquin, prevelde Vermeulen de alwetendheid. Wie dacht dat betweterigheid en eenzijdige berichtgeving een reliek zijn van de Sovjets dient eens op zondagavond in te schakelen op Nederland 1: grote kans dat Vermeulen zichzelf uitgenodigd heeft om het Nederlandse volk uit te leggen hoe de voetbalwereld in elkaar steekt.

Het valt moeilijk te ontkennen dat het gehalte ‘ouwe jongens krentenbrood’ behoorlijke proporties begint aan te nemen op de voetbalredactie van de NOS: het lijkt slechts een kwestie van tijd voordat Job Cohen of Rob Oudkerk zijn voetbalvisie met de wereld komt delen. Meningsverschillen tussen de tafelgenoten worden vakkundig in de doofpot gestopt door zo ongeveer elke interessante discussie af te kappen voor megalomane filmpjes van de jongens van de montagetafel, of wel door tot in den treure herhaalde nieuwsfragmenten, die de vaste kijker die week al meerdere malen voorbij heeft zien komen. Met interessante discussies en zelfs nieuwswaarde hebben de ingelaste filmpjes doorgaans weinig te maken. Bert van der Veer zou de filmpjes er ongetwijfeld rigoureus uitslopen om zo 70% van de zendtijd een nieuwe invulling te kunnen geven. Ook lijkt alles haast beter dan het uitnodigen van mensen die reeds actief zijn in de voetbalwereld: daar waar commerciële belangen in het geding zijn is nietszeggendheid immers het onvermijdelijke adagium. Van een zender die grossierde in kritische, mooi gemaakte voetbalreportages met boeiende, nieuwsgierig makende analyses van adepten als Johan Cruijff en Hugo Borst, verwordt de NOS daarom in deze tijden meer en meer tot Jack van Gelder’s ‘old boys network’.

Over Boudewijn Wijnacker

"Voetbal is voor mij meer dan datgene dat zich binnen de lijnen afspeelt. Als cultuurhistoricus en stadsgeograaf ben ik van mening dat het bestaan van een BVO kan bijdragen aan de identiteit, historie en het karakter van een dorp, stad of regio. Vooral het mannelijke deel van een stedelijke populatie kent vaak een sterke affiniteit met een plaatselijke voetbalvereniging. Het is deze invloed van een voetbalvereniging op de samenleving die voor mij de drijfveer vormt voor het oprichten van De Skybox met mijn zeer gewaardeerde collega’s. Mijns inziens blijft dit spanningsveld tussen maatschappij en voetbal onderbelicht in overige voetbaltijdschriften en websites: voor zakelijke verslagen van gespeelde wedstrijden verwijs ik je dan ook graag door naar andere webpagina’s. Daar waar mijn collega’s meer thuis zijn in de internationale naam en faam van het voetbal, duik ik graag in de spelonken van het Nederlandse betaalde voetbal, met name de Eerste Divisie. Voetbal staat hier dicht bij de mensen, getuige de van een gratis seizoenskaart voorziene fans van Helmond Sport, die vanaf hun tuinstoelen op het dak van het schuurtje in de eigen tuin het vaak matige voetbal gade kunnen slaan. De lezer kan van mij licht cynische beschouwingen van opmerkelijke gebeurtenissen verwachten, die zich zowel binnen als buiten de lijnen afspelen. Bovendien zal ik me focussen op nostalgisch getinte artikelen, analyses van de cultuurhistorische waarde van door de tand des tijds aangetaste voetbalstadions en odes aan vergeten voetballers."

Reacties

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: